1.1 Git nima va u nima uchun kerak?
1.1 Git nima va u nima uchun kerak?
Mentor: Bobur Mirzayev (Click (5+ yil tajriba))
Full HD 1080p • O'zbek tilida • 08:301.1 Git nima va u nima uchun kerak?
Veb-dasturlash olamiga kirish darsi. Internet tarmog'ining ishlash arxitekturasi, Mijoz-Server (Client-Server) modeli, DNS tizimi, IP manzillar va brauzerlar HTML kodni qanday qilib chiroyli sahifaga aylantirishi (Rendering Engine) haqida tushuntiriladi.
Darsdan olinadigan amaliy ko'nikmalar:
- Internet va Butunjahon o'rgimchak to'ri (WWW) o'rtasidagi farqni tushunish
- Mijoz (Client) va Server munosabatlarini o'rganish
- DNS (Domain Name System) va IP manzillar mexanizmini bilish
- Brauzerning rendering bosqichlari (DOM daraxti va vizualizatsiya) bilan tanishish
1. Internet va World Wide Web (WWW) nima?
Ko'pchilik Internet bilan Webni bir xil tushuncha deb o'ylaydi, ammo ular tubdan farq qiladi. Internet — bu butun dunyo bo'ylab millionlab kompyuterlar, serverlar va qurilmalarni birlashtiruvchi ulkan jismoniy tarmoqdir (kabel, optik tola, sun'iy yo'ldoshlar orqali).
Web (WWW — World Wide Web) esa ushbu internet infratuzilmasi ustiga qurilgan xizmat bo'lib, veb-sahifalar, gipermatnlar va multimedia vositalarini ko'rish imkonini beradi. Siz brauzer ochib itustoz.uz ga kirganingizda, aynan Web xizmatidan foydalanayotgan bo'lasiz.
2. Client-Server (Mijoz va Server) munosabati
Webdagi har qanday harakat Mijoz va Server muloqotiga tayanadi. Mijoz (Client) — bu siz va sizning brauzeringiz (Google Chrome, Safari, Firefox). Server — bu 24/7 ishlab turuvchi, veb-sayt fayllari (HTML, CSS, JS, rasmlar) saqlanadigan quvvatli kompyuter.
Jarayon quyidagicha kechadi: siz manzil qatoriga sayt nomini yozasiz (HTTP Request), server esa javob tariqasida kerakli HTML faylni qaytaradi (HTTP Response).
- Request (So'rov): Brauzer serverdan 'menga bosh sahifani yubor' deb so'raydi
- Response (Javob): Server 'mana sening fayllaring' deb HTML/CSS kodlarni uzatadi
- Status kodlari: 200 (Muvaffaqiyatli), 404 (Topilmadi), 500 (Server xatosi)
3. DNS va IP manzil nima?
Har bir veb-sayt serverining o'z raqamli manzili bo'ladi — bu IP manzil deyiladi (masalan, 142.250.180.206). Lekin insonlar bunday uzun raqamlarni eslab qolishlari qiyin.
DNS (Domain Name System) — bu internetning 'telefon kitobi'dir. U siz kiritgan harfli domen nomini (masalan, google.com yoki itustoz.uz) unga mos keluvchi server IP manziliga o'girib beradi.
4. Brauzer sahifani qanday chizadi (Rendering Engine)?
Serverdan olingan HTML fayl shunchaki qora matn hisoblanadi. Brauzerning 'Dvigateli' (masalan, Chrome'dagi Blink dvigateli) matnni qatorma-qator o'qiydi:
1. HTML kodini o'qib, DOM (Document Object Model) daraxtini yasaydi.
2. CSS fayllarini tahlil qilib, CSSOM daraxtini yaratadi.
3. DOM va CSSOM ni birlashtirib, ekranda piksellarni chizadi (Painting bosqichi).